Depremden sonra futbolla iyileşmek: Adıyamanlı kadınların “halı saha günü”

“Bazen bir saatliğine bile olsa maça gelmek nefes aldırıyor, kendimi daha güçlü hissediyorum,” diyor Sakine Özelci.

Binlerce başka Adıyamanlı gibi, Özelci de 6 Şubat depremlerinden beri dört kişilik ailesiyle beraber konteynerde yaşıyor. Onu hayata bağlayan şeylerden biri futbol.

Özelci’nin takımı Gökyüzü Şutlayıcıları, depremden sonra bölgeye gelen sivil toplum üyeleri tarafından kurulmuş ve zamanla Adıyamanlı kadınlar da gruba katılmış. Depremden sonra kurulan Hayata Destek Derneği’nde çalışan Özelci için bu takım, iyileşmenin önemli bir parçası.

“Kendimi daha güçlü hissediyorum” diyor. “Eskiden tek başıma sokakta yürümeye cesaret edemezdim, şimdi o cesaretim var. Bu takım bana bunu kazandırdı.”

Depremlerden en çok etkilenen illerden biri olan Adıyaman’da 8,387 kişi yaşamını yitirirken yaklaşık 100,000 kişi de yaşanan afet sonrası geçici konaklama çözümlerine yerleştirildi.

Depremlerin ardından çok sayıda sivil toplum kuruluşu bölgeye giderek gıda, giysi, hijyen ve barınma desteği ile psikososyal destek sağladı. Ancak depremde hayatta kalan kadınların ihtiyacı, daha sürdürülebilir bir iyileşmeye giden araçlardı. Bir grup Adıyamanlı kadın da çareyi amatör bir futbol takımı kurmakta buldu.

Gökyüzü Şutlayıcıları takımının üyesi Damla Erdoğan Ünsal’a göre, Türkiye’de futbol eril bir spor olarak görülse de kadınların da artık “halı saha maçı günü” olması mutluluk verici.

“Erkeklerin bir futbol günü olur” diyor Erdoğan Ünsal. “Aile planı da erkeğe göre şekillenir. Benim eşimin de var ve biz o gün hiçbir yere gitmeyiz [ama] kadınların böyle bir lüksü olmaz, artık var.”

O da Özelci gibi futbolun iyileşmelerine yardım ettiğini düşünüyor.

 “Kadınlarda büyük bir öfke vardı” diye anlatıyor. “Yaşadıklarımız bizi çok yormuştu. Sahada bağırmak, ‘pas ver’, ‘topu at’ diye seslenmek bile rahatlatıcı oldu. Önceden sesimiz daha az çıkıyordu ama burada bağırarak iyileştik.”

Depremin ardından geçen üç yıl

Binlerce kişinin konteynerde yaşadığı Adıyaman’da üç yıl önceki depremin yıkıcı etkileri hâlâ  hissediliyor.

“Depremde en çok kadınlar yoruldu,” diyor Türk Kadınlar Birliği Adıyaman Şube Başkanı İpek Emine Aslangöz. “Kadınlar çadırda, konteynerde, sokakta ateşin başında ailesine her imkânı sağlamaya çalıştı -bu onların görevi değil ama öyle yetiştirildiler.”

Adıyaman Kent Konseyi Kadın Meclisi üyesi Dilan Aydın da boyut olarak küçük çok sayıda modülün bir arada yer aldığı konteyner kentlere geçişle kadınların mahremiyet konusunda sorunlar yaşadığını anlatıyor.

Aydın’a göre artık istihdam ve psikolojik destek ihtiyacı gıda, barınma ve hijyen malzemelerine olan ihtiyacın önüne geçmiş durumda. Adıyaman Kadın Meclisi Üyesi üyesi Gülistan Polat da insanların yeni yeni kendilerine gelmeye başladıklarını belirterek ihtiyaçların da buna göre değiştiğini söylüyor.

“Geçtiğimiz günlerde, depremde 5 saat enkazda kalan bir arkadaşıma ‘nasılsın?’ diye sordum, ağlamaya başladı,” diye örnek veriyor. “Kimse bana bunu sormadı” demiş arkadaşı.

Deprem sonrasında iyileşmeye ihtiyaç duyanların arasında bölgeye gelen sivil toplum çalışanı kadınlar da yer almış.

“Futbol oynayabilirsem çok güzel olur” diye düşünmüş Lider Kadın Derneği’nden Şirin Şeyhmus. “Ekipte futbol oynayan bir erkek arkadaşımız vardı ona ‘ben de seninle gelip oynamak istiyorum’ dedim.”

“İlk başta ben varım diye nazik oynuyorlardı. Ben onlara rahat olmalarını söyledim. Sonrasında ‘burada biz niye kadınlarla oynamayalım ki’ dedik.”

Beraber oynamak

Depremden sonra Hayata Destek Vakfı ile Adıyaman’a gelen, şimdi ise Gökyüzü Şutlayıcıları’nın maçlarında hakem olarak görev yapan Altun Boğatekin ilk başta futbola mesafeli yaklaşmış.

“Şiddet, küfür ve kadın bedeni üzerinden hakaretlerin yapıldığı bir alan olmasından dolayı başta futbol fikrine hiç sıcak bakmadım” diye hatırlıyor. Hakemliğe talip olup 180 sayfalık kurallar kitabını hatmettikten sonra da “biz kadınlar kuralsız bir futbol yapabilir miyiz” diye düşünmüş.

“Bu kurallar bize göre değil” demiş Boğatekin. “Kadınlar gülerken, koşarken, giyinirken hep bir şekilde baskıya maruz kalır. Burada bir deprem olmuştu ve en azından kadınlar futbol oynarken sınırsızca koşsunlar istedim. Gol atmak hiç önemli değil…”

Adıyaman’daki yaşam kısmen normale dönmeye başlıyor. Sivil toplum desteğinin giderek azalıyor ve fiziksel koşullar kısmen iyileşirken 2026 itibarıyla bölgedeki pek çok kuruluşun faaliyetlerini sonlandırmasının bekleniyor.

Birçok Adıyamanlı için bu Gökyüzü Şutlayıcıları’nı daha da önemli kılıyor.

“Kadınlarımızın eski motivasyonu, eski gücü, eski enerjisi yok” diyor Adıyaman Genç Kuşak Girişimci Kadınlar ve İstihdam Derneği Başkanı Birsen Günay. “Hem madde hem manevi kayıplar yaşadılar. O yüzden de dayanışma ağlarlarının oluşturulması, kadınların etkinliklerle bir araya gelmesi motivasyon yükseltiyor. En azından özgüveninin artmasını sağlıyor.”